જ્યારે વિજ્ઞાન પત્રકાર અને સાયન્સ ફ્રાઈડેના હોસ્ટ ફ્લોરા લિચટમેને વિજ્ઞાન દિવસ 2026 ની શરૂઆત કરી, ત્યારે તેમણે નોબેલ પુરસ્કાર વિજેતાની વાર્તા સાથે આવું કર્યું. કેટાલિન કારિકો. દાયકાઓ સુધી, કારિકોએ સંદેશવાહક RNA માં સંશોધન ચાલુ રાખ્યું, જેમાં તેમને બહુ ઓછી માન્યતા કે સમર્થન મળ્યું, આ ટેકનોલોજી COVID-19 રસીઓને ટેકો આપે તે પહેલાં ઘણા સમય પહેલા. દુનિયાને ખબર પડી કે તેનું શું કરવું તે પહેલાં વિજ્ઞાન અસ્તિત્વમાં હતું.
તે પછીની વાતચીતનો યોગ્ય પરિચય સાબિત થયો.
ISC ના ચૂંટાયેલા પ્રમુખ રોબર્ટ ડિજકગ્રાફ અને યુએનના સહાયક-સેક્રેટરી-જનરલ નવીદ હનીફના નેતૃત્વમાં થયેલી શરૂઆતની ચર્ચામાં, સહભાગીઓને ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો (SDGs) પર રિપોર્ટિંગના વાર્ષિક ચક્રમાંથી પાછળ હટવા અને વધુ મૂળભૂત પ્રશ્ન પૂછવા પડકારવામાં આવ્યો: જો વિશ્વના પરસ્પર જોડાયેલા પડકારોની વૈજ્ઞાનિક સમજણ આટલી નોંધપાત્ર રીતે આગળ વધી છે, તો તે જ્ઞાનને અર્થપૂર્ણ કાર્યવાહીમાં રૂપાંતરિત કરવું આટલું મુશ્કેલ કેમ રહે છે? તેમની ટિપ્પણીઓ એક સામાન્ય નિદાન પર કેન્દ્રિત થઈ. તેઓએ દલીલ કરી કે, અવરોધ વૈજ્ઞાનિક પુરાવાનો અભાવ નથી, પરંતુ તે પુરાવાને અસરકારક નીતિ અને અમલીકરણમાં ફેરવવા માટે જરૂરી સંસ્થાઓ, નેતૃત્વ અને શાસન છે.
તે દ્રષ્ટિકોણથી ત્યારબાદ થયેલી ચર્ચાઓનો સૂર સુયોજિત થયો, વિજ્ઞાનના મૂલ્યને દર્શાવવાથી ધ્યાન હટાવીને વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનને નિર્ણયોને આકાર આપવાની મંજૂરી આપતી પરિસ્થિતિઓ તરફ ધ્યાન ખેંચ્યું.
ત્યારબાદ થયેલી રાજકીય ચર્ચા સૂચવે છે કે તે નિદાન અંગે નોંધપાત્ર રીતે ઓછા મતભેદ હતા.
ખૂબ જ અલગ રાષ્ટ્રીય સંદર્ભોમાંથી બોલતા, જર્મન પર્યાવરણ મંત્રાલયના ઇલ્કા હિર્ટ, ઑસ્ટ્રિયાના કાયમી પ્રતિનિધિ રાજદૂત ગ્રેગોર કોએસલર, ઝામ્બિયાના કાયમી પ્રતિનિધિ રાજદૂત ચોલા મિલામ્બો અને કોલંબિયાના નાયબ કાયમી પ્રતિનિધિ રાઉલ સાંચેઝે, દરેકે જાહેર નિર્ણય લેવા સાથે વૈજ્ઞાનિક કુશળતાને જોડતી સંસ્થાઓને મજબૂત બનાવવાના મહત્વનું વર્ણન કર્યું. જ્યારે તેમની પ્રાથમિકતાઓ અલગ હતી - વૈજ્ઞાનિક સલાહકાર પ્રણાલીઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગથી લઈને સંશોધન ક્ષમતા અને જ્ઞાન ઉત્પાદનમાં સમાન ભાગીદારી સુધી - તેઓ એક સામાન્ય માન્યતા શેર કરતા હતા કે કટોકટીની ક્ષણો દરમિયાન અસરકારક વિજ્ઞાન-નીતિ ઇન્ટરફેસને સુધારી શકાતા નથી. તેમને લાંબા ગાળાના રોકાણ, વિશ્વાસ અને સતત સહયોગની જરૂર છે.
સાંચેઝે કદાચ ચર્ચાની ભાવનાને સૌથી સંક્ષિપ્તમાં પકડી લીધી હતી જ્યારે તેમણે પ્રતિબિંબિત કર્યું હતું કે પરિવર્તનશીલ વિચારોને માન્યતા મળે તે પહેલાં ઘણીવાર દ્રઢતા અને રાજકીય હિંમતની જરૂર પડે છે. ત્યારબાદ થયેલી ચર્ચાએ સૂચવ્યું કે પરિચિત અવરોધો - જેમાં રાજકીય ઇચ્છાશક્તિ, ખંડિત શાસન, નાણાકીય અવરોધો અને નબળા વિજ્ઞાન-નીતિ જોડાણો શામેલ છે - તે બધા એક ઊંડા પડકારના અભિવ્યક્તિઓ છે: વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનને અસરકારક કાર્યવાહીમાં ફેરવવા સક્ષમ સંસ્થાઓનું નિર્માણ.
ચર્ચા ઝડપથી અવરોધોના નિદાનથી આગળ વધી અને તેના બદલે પૂછવામાં આવ્યું કે શું વિજ્ઞાન અને નીતિ વચ્ચેનો સંબંધ વિકસિત થઈ રહ્યો છે.
પેનલિસ્ટ્સે સૂચવ્યું કે તે છે.
પેનલિસ્ટ રોબર્ટ ડિજકગ્રાફ (ઇન્ટરનેશનલ સાયન્સ કાઉન્સિલ), એમ્મા ટોરેસ (યુએન સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ સોલ્યુશન્સ નેટવર્ક), એડ કાર (સ્ટોકહોમ એન્વાયર્નમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અને ગ્લોબલ એન્વાયર્નમેન્ટ ફેસિલિટીનું સાયન્ટિફિક એન્ડ ટેકનિકલ એડવાઇઝરી પેનલ) અને એસ્ટ્રા બોનીની (યુએન ડીઇએસએ) બધાએ આ પ્રશ્નનો અલગ અલગ દ્રષ્ટિકોણથી સંપર્ક કર્યો, પરંતુ એક સામાન્ય નિષ્કર્ષ પર આવ્યા: વિજ્ઞાન અને નીતિ વચ્ચેનો સંબંધ પોતે જ વિકસિત થઈ રહ્યો છે.
આજના ટકાઉપણાના પડકારો એવા અભિગમોની માંગ કરે છે જે શાખાઓ, ક્ષેત્રો અને જ્ઞાન પ્રણાલીઓમાં વિભાજીત થાય. વૈજ્ઞાનિક શ્રેષ્ઠતામાં નીતિ-નિર્માતાઓ, પ્રેક્ટિશનરો અને સમુદાયો સાથે સહયોગથી ઉકેલો આકાર આપવા માટે કામ કરવાની ક્ષમતાનો સમાવેશ થાય છે. એમેઝોન, કોંગો બેસિન અને બોર્નિયો (SDSN) માટેના વિજ્ઞાન પેનલ્સ જેવા ઉદાહરણો દર્શાવે છે કે કેવી રીતે સંશોધન એજન્ડા પર્યાવરણીય પરિવર્તનથી સૌથી વધુ સીધી રીતે પ્રભાવિત લોકો સાથે મળીને વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે, તેમના માટે નહીં.
તે જ સમયે, પેનલિસ્ટ્સે દલીલ કરી હતી કે વિજ્ઞાન એકલતામાં વિકાસ કરી શકતું નથી. યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધન પ્રણાલીઓએ નીતિ અને અમલીકરણ સાથે જોડાણને વધુ સારી રીતે ઓળખવાની જરૂર પડશે, જ્યારે જાહેર સંસ્થાઓએ સંકલિત વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓને શોષી લેવા અને તેના પર કાર્ય કરવા માટે વધુ સક્ષમ બનવું પડશે. જેમ જેમ વિજ્ઞાન વૈશ્વિક પડકારો વચ્ચેના આંતરસંબંધોને સમજવામાં વધુ સુસંસ્કૃત બન્યું છે, તેમ તેમ તે આંતરદૃષ્ટિને નીતિમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જવાબદાર પ્રણાલીઓ હંમેશા ગતિ જાળવી શકી નથી.
ચર્ચા દરમ્યાન, એક સુસંગત ચિત્ર ઉભરી આવ્યું. વાતચીત નિર્ણય લેવામાં વિજ્ઞાનને સ્થાન આપવાથી ઘણી આગળ વધી ગઈ હતી. વધુ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ હતો કે શું સરકારો, સંશોધન સંસ્થાઓ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનો વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનમાંથી શીખવા, શોષી લેવા અને તેના પર કાર્ય કરવા માટે સજ્જ છે.
દિવસભરમાં બીજી એક વારંવાર આવતી થીમ એ હતી કે આજના ટકાઉપણું પડકારોને હવે એકલા સમજી કે નિયંત્રિત કરી શકાતા નથી. આબોહવા પરિવર્તન, જૈવવિવિધતાનું નુકસાન, અસમાનતા, ખાદ્ય પ્રણાલીઓ, નાણાં અને તકનીકી પરિવર્તન ઊંડાણપૂર્વક એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે, અને સહભાગીઓએ વારંવાર દલીલ કરી હતી કે વિજ્ઞાન-નીતિ ઇન્ટરફેસ તે મુજબ વિકસિત થવો જોઈએ. વધુ ક્ષેત્રીય પુરાવા ઉત્પન્ન કરવાને બદલે, વિજ્ઞાનને વધુને વધુ સરકારોને પરસ્પર નિર્ભરતા સમજવામાં, વેપાર-બંધોની અપેક્ષા રાખવા, સિનર્જી ઓળખવા અને બહુવિધ ઉદ્દેશ્યોમાં લાભ ઉત્પન્ન કરવા સક્ષમ હસ્તક્ષેપો ડિઝાઇન કરવામાં મદદ કરવા માટે કહેવામાં આવી રહ્યું છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, પડકાર હવે ફક્ત જ્ઞાન ઉત્પન્ન કરવાનો નથી પરંતુ સિસ્ટમ સમજણને અમલીકરણમાં અનુવાદિત કરવાની ક્ષમતાને મજબૂત કરવાનો છે.
ત્યારબાદ થયેલા ફોકસ વાર્તાલાપોમાં વ્યવહારુ જવાબોની શ્રેણી રજૂ કરવામાં આવી. અસરકારક વિજ્ઞાન-નીતિ કેવી હોવી જોઈએ તેની ચર્ચા કરવાને બદલે, તેઓએ દર્શાવ્યું કે તે વિશ્વભરના સમુદાયો, શહેરો અને સંસ્થાઓમાં કેવી રીતે આકાર લઈ રહી છે.
આ કેન્દ્રિત વાર્તાલાપોએ ચર્ચાને નિદાનથી પ્રેક્ટિસ તરફ ખસેડી. ખૂબ જ અલગ સંદર્ભોમાં - આબોહવા અનુકૂલન અને સ્વદેશી જ્ઞાનથી લઈને શહેરી વિકાસ, દૂરંદેશી અને માનવ સુખાકારી સુધી - વક્તાઓએ આ વિચારને પડકાર્યો કે વૈજ્ઞાનિક પુરાવા ફક્ત સંશોધકોથી નીતિ નિર્માતાઓ સુધી વહે છે. આ ઉદાહરણોમાં, વિજ્ઞાન-નીતિ સહયોગની એક ચાલુ પ્રક્રિયા તરીકે ઉભરી આવી, જે સંબંધો, વિશ્વાસ અને સહિયારી સમસ્યા-નિરાકરણની આસપાસ બનેલી હતી.
યુથ ક્લાઇમેટ જસ્ટિસ ફંડના સ્થાપક જોશુઆ એમ્પોન્સેમે દલીલ કરી હતી કે જ્યારે વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ વિકસાવવામાં આવે છે ત્યારે આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા સૌથી મજબૂત હોય છે જે સમુદાયો દ્વારા તેના પર કાર્ય કરવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. પેસિફિક એકેડેમી ઓફ સાયન્સના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર રોની એનજી શિયુ દ્વારા સહ-ઉત્પાદન પરના ભારનો પડઘો પાડવામાં આવ્યો હતો, જેમણે પેસિફિકની વૈજ્ઞાનિક અવલોકનને સ્વદેશી જ્ઞાન સાથે જોડવાની લાંબી પરંપરા પર પ્રતિબિંબ પાડ્યો હતો અને દલીલ કરી હતી કે સ્થાનિક કુશળતાને હાંસિયાથી નિર્ણય લેવાના કેન્દ્રમાં ખસેડવી જોઈએ.
ભવિષ્ય તરફ જોતાં, યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયા, ઇર્વિન ખાતે સિવિલ અને પર્યાવરણીય એન્જિનિયરિંગના પ્રોફેસર અમીર આઘાકૌચકે વિજ્ઞાન-નીતિને વધુ આગોતરી બનવાની હાકલ કરી, દલીલ કરી કે આબોહવા જોખમો વધુને વધુ પ્રણાલીગત બનતા જતા દૂરંદેશી, પ્રારંભિક ચેતવણી પ્રણાલીઓ અને જોખમ-માહિતગાર નિર્ણય લેવાનું આવશ્યક બનશે. શહેરો તરફ વળતાં, ફ્રેન્ચ નેશનલ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ (IRD) ના સંશોધન નિયામક મેરી-હેલેન ઝેરાહ અને યુએન-હેબિટેટ પાર્ટનરશિપ ઓન ધ ફ્યુચર ઓફ સિટીઝના સહ-અધ્યક્ષ ઇવાન શુમકોવ, વધુને વધુ જટિલ શહેરી પડકારોનો સામનો કરવા માટે શાખાઓ, ક્ષેત્રો અને સમુદાયોમાં સતત સહયોગની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો.
અંતિમ ઉશ્કેરણી હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના હ્યુમન ફ્લોરિશિંગ પ્રોગ્રામના સંશોધન માટેના એસોસિયેટ ડિરેક્ટર બ્રેન્ડન કેસ તરફથી આવી હતી, જેમણે સહભાગીઓને વિકાસના પરંપરાગત માપદંડોથી આગળ વિચારવાનો પડકાર ફેંક્યો હતો. ગ્લોબલ ફ્લોરિશિંગ સ્ટડીના પુરાવાઓનો ઉપયોગ કરીને, તેમણે સૂચવ્યું કે ભવિષ્યના વિકાસ એજન્ડામાં આરોગ્ય અને ભૌતિક સમૃદ્ધિની સાથે અર્થ, સંબંધો, પાત્ર અને સુખાકારી પર વધુ ભાર મૂકવાની જરૂર પડી શકે છે.
તેમના વિવિધ સંદર્ભો હોવા છતાં, વાટાઘાટો એક સામાન્ય નિષ્કર્ષ તરફ નિર્દેશ કરે છે. અસરકારક વિજ્ઞાન-નીતિ ન તો રેખીય છે કે ન તો એક-કદ-બધા માટે યોગ્ય છે. આબોહવા અનુકૂલન, શહેરી વિકાસ કે માનવ સુખાકારીને સંબોધિત કરતી વખતે, પ્રગતિ સતત સંવાદ, પરસ્પર શિક્ષણ અને જટિલ પડકારોના પ્રતિભાવમાં જ્ઞાનના વિવિધ સ્વરૂપોને એકસાથે લાવવા સક્ષમ સંસ્થાઓ પર આધારિત છે.
દિવસની સમાપન વાતચીતમાં ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો પ્રાપ્ત કરવાના તાત્કાલિક કાર્યથી આગળ વધીને એક વ્યાપક પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો: 2030 પછી કયા પ્રકારના વિજ્ઞાન-નીતિ સ્થાપત્યની જરૂર પડશે?
એડ કાર (SEI) દ્વારા સંચાલિત, કેઇઓ યુનિવર્સિટીના નોરિચિકા કાની અને જર્મન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ઇન્ટરનેશનલ એન્ડ સિક્યુરિટી અફેર્સના મેરિયાન બેઇશેમ સાથેની ચર્ચામાં SDGs ને શું બદલી શકે છે તેના પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાના લાલચનો ઇરાદાપૂર્વક પ્રતિકાર કરવામાં આવ્યો. તેના બદલે, તેમાં છેલ્લા દાયકાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે શું આગળ ધપાવવું જોઈએ તે ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યું.
સહભાગીઓએ સૂચવ્યું કે, 2030 એજન્ડાના સૌથી સ્થાયી વારસામાં એ માન્યતા વધી રહી છે કે વૈશ્વિક પડકારોનો એકલા સામનો કરી શકાતો નથી. SDG ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ, સિસ્ટમ્સ વિચારસરણી અને સરહદ પારના પ્રસાર પરના સંશોધનોએ દર્શાવ્યું છે કે આબોહવા પરિવર્તન, જૈવવિવિધતા, આરોગ્ય, અસમાનતા, તકનીકી પરિવર્તન અને આર્થિક વિકાસ ઊંડાણપૂર્વક એકબીજા સાથે જોડાયેલા છે, સમાન રીતે સંકલિત અભિગમોની માંગ કરે છે. જ્યારે વિજ્ઞાને આ વાસ્તવિકતાને વધુને વધુ સ્વીકારી છે, ત્યારે હવે પ્રશ્ન એ છે કે શું શાસન પ્રણાલીઓ સમાન ગતિએ વિકસિત થઈ શકે છે અને અમલીકરણને ટેકો આપવા માટે આ આંતરદૃષ્ટિનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
સહભાગીઓએ એવી સંસ્થાઓની વધતી જતી જરૂરિયાત તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું જે આજના કટોકટીનો જવાબ આપવા કરતાં વધુ કરે છે. તેઓએ દૂરંદેશી, અપેક્ષા અને સિસ્ટમ વિચારસરણીમાં મજબૂત ક્ષમતાઓ માટે દલીલ કરી - અભિગમો જે નીતિ-નિર્માતાઓને અનિશ્ચિતતા પર પ્રતિક્રિયા આપવાને બદલે તેને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. જેમ જેમ ઉભરતી તકનીકો, ભૂ-રાજકીય પરિવર્તન અને પર્યાવરણીય પરિવર્તન ઝડપી બને છે, તેમ તેમ વિજ્ઞાન-નીતિ ઇન્ટરફેસોને વધુ ચપળ, વધુ સમાવિષ્ટ અને લાંબા સમય સુધી નિર્ણયો લેવાની માહિતી આપવા માટે વધુ સારી રીતે સજ્જ બનવાની જરૂર પડશે.
દિવસભર એક સંદેશ વારંવાર સામે આવ્યો. વિજ્ઞાન-નીતિનું ભવિષ્ય વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનની આસપાસની સંસ્થાઓ, પ્રોત્સાહનો અને ભાગીદારી પર એટલું જ નિર્ભર રહેશે જેટલું જ્ઞાન પર. આ એવી પરિસ્થિતિઓ છે જે નક્કી કરે છે કે પુરાવા આખરે ક્રિયાને અસર કરે છે કે નહીં.
તેથી, ઘટનાના અંત સુધીમાં ફ્લોરા લિચટમેનની કેટાલિન કારિકોની શરૂઆતની વાર્તાનું ઊંડું મહત્વ હતું. વૈજ્ઞાનિક સફળતાઓ ફક્ત એટલા માટે સમાજને બદલી શકતી નથી કારણ કે તે અસ્તિત્વમાં છે. તેઓ આમ કરે છે કારણ કે લોકો, સંસ્થાઓ અને રાજકીય નેતાઓ જ્ઞાનને ઓળખવા, વિશ્વાસ કરવા અને લાગુ કરવા માટેની પરિસ્થિતિઓ બનાવે છે.
આગળ જોતાં, વાતચીતમાં સૂચવવામાં આવ્યું હતું કે 2030 થી આગળનો મુખ્ય પ્રશ્ન એ નહીં કે આગળ કયા લક્ષ્યો આવશે, પરંતુ સરકારો, સંસ્થાઓ અને સમાજોને વધુને વધુ એકબીજા સાથે જોડાયેલા વિશ્વમાં નેવિગેટ કરવા માટે કઈ ક્ષમતાઓની જરૂર પડશે. તે વિજ્ઞાન પર નવી અપેક્ષાઓ મૂકે છે: ફક્ત જટિલતાને સમજાવવા માટે નહીં, પરંતુ નિર્ણય લેનારાઓને તેની અંદર કાર્ય કરવામાં મદદ કરવા માટે.
ફોટો: ન્યુ વાંગ/યુએન ડીસા દ્વારા
આધુનિક વિજ્ઞાન વિશે વધુ વાંચો: પરિવર્તનના ભૂ-વ્યૂહાત્મક, તકનીકી અને સામાજિક ડ્રાઇવરો 
એશિયા-પેસિફિક કચરાના સંકટનો સામનો કરવા માટે નવું સંશોધન ભંડોળ ખુલ્યું છે તેના વિશે વધુ વાંચો વધુ વાંચો નોર્વે કોરિયા પ્રજાસત્તાક અને ચિલી સાથે ભાગીદારીમાં પાંચમા આંતરરાષ્ટ્રીય ધ્રુવીય વર્ષ સંકલન કાર્યાલયનું આયોજન કરશે. 