નૌરહાન હસન કૈરો યુનિવર્સિટીના સાયન્સ ફેકલ્ટીમાં મોલેક્યુલર અને કેન્સર બાયોલોજીમાં એસોસિયેટ પ્રોફેસર છે. તેણીએ વેસ્ટફેલિશે વિલ્હેમ્સ-યુનિવર્સિટી મુન્સ્ટર (2023) માંથી મોલેક્યુલર અને કેન્સર બાયોલોજીમાં પીએચ.ડી. કર્યું છે, જ્યાં તેણીનું સંશોધન ટ્રિપલ-નેગેટિવ સ્તન કેન્સર કોષોમાં રેડિયોરેઝિસ્ટન્સમાં સિન્ડેકન-1 પર કેન્દ્રિત હતું. તેણીના ડોક્ટરલ અભ્યાસ પછી, નૌરહાને યુનિવર્સિટી હોસ્પિટલ કોલોન ખાતે પોસ્ટડોક્ટરલ સંશોધન પૂર્ણ કર્યું, જ્યાં તેણીએ ટીશ્યુ રિજનરેશન માટે 3D ઓર્ગેનોઇડ મોડેલ્સ અને બાયોડિગ્રેડેબલ મેટાલિક ઇમ્પ્લાન્ટ્સની તપાસ કરી.
જેમ જેમ આંતરરાષ્ટ્રીય વિજ્ઞાન પરિષદ (ISC) એક શરૂઆત કરી રહી છે મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ વૈજ્ઞાનિક ગતિશીલતાને અસર કરતા વિઝા પ્રતિબંધોને સમજવા અને તેનું નિરાકરણ લાવવા માટે, હું તપાસ કરવા માંગુ છું કે કેવી રીતે વિઝા અવરોધો માત્ર સંશોધકોની ગતિવિધિઓને પ્રતિબંધિત કરતા નથી પરંતુ વૈશ્વિક પડકારોનો સામનો કરવાની વિજ્ઞાનની ક્ષમતાને પણ નબળી પાડે છે.
માનવજાત સામેના પડકારો, જેમાં રોગચાળો, આબોહવા પરિવર્તન, ખાદ્ય સુરક્ષા અને AI શાસનનો સમાવેશ થાય છે, તે વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક સહયોગની માંગ કરે છે. છતાં વિઝા પ્રતિબંધો મૂળભૂત રીતે આ જરૂરિયાતનો વિરોધ કરે છે, એક એવી દુનિયા બનાવે છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક તક યોગ્યતા અથવા સંભાવના દ્વારા નહીં, પરંતુ પાસપોર્ટ દ્વારા નક્કી થાય છે.
વૈજ્ઞાનિક ગતિશીલતાને અસર કરતા વિઝા પ્રતિબંધો કોઈ વિશિષ્ટ સમસ્યા નથી. તે એક પ્રણાલીગત અવરોધનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે વિવિધ રાષ્ટ્રોના સંશોધકોને અન્યાયી રીતે અસર કરે છે. ધ્યાનમાં લો આંકડા: આફ્રિકન દેશોના સંશોધકોને વૈશ્વિક સરેરાશ કરતા વિઝા અસ્વીકાર દર નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે, કેટલાક પ્રદેશોમાં ટૂંકા ગાળાના શૈક્ષણિક વિઝા માટે અસ્વીકાર દર 30 ટકાથી વધુનો અનુભવ થાય છે. વધુમાં, વૈશ્વિક આરોગ્ય પરિષદોની વ્યવસ્થિત સમીક્ષા જાણવા મળ્યું કે 34 ટકા આફ્રિકન સંશોધકો અને 40 ટકા એશિયન સંશોધકોએ વિઝા સંબંધિત અવરોધોનો સામનો કર્યો હતો, જ્યારે પશ્ચિમી સંશોધકોમાં આ અવરોધો માત્ર 9 ટકા હતા, જે એક તીવ્ર અસમાનતા દર્શાવે છે કે ગ્લોબલ સાઉથના સંશોધકોને વિઝા પ્રતિબંધો કેવી રીતે અપ્રમાણસર રીતે અસર કરે છે. પ્રારંભિક કારકિર્દી સંશોધકો (ECRs) માટે, સ્થાપિત સંસ્થાકીય નેટવર્ક વિના, આ અવરોધો ખાસ કરીને નુકસાનકારક છે.
આ બ્લોગમાં, હું એક એવી વાસ્તવિકતા પર પ્રકાશ પાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો છું જે મોટાભાગે અસ્વીકાર્ય અને અકલ્પનીય હશે, કારણ કે મોટાભાગના પશ્ચિમી શિક્ષણવિદો સીમલેસ ક્રોસ બોર્ડર ગતિશીલતા માટે ટેવાયેલા છે.
આ મર્યાદાઓના પરિણામો છે માપી અને ચિંતાજનક. સંશોધકોએ એવી મહત્વપૂર્ણ પરિષદો ગુમાવ્યા હોવાનું જણાવ્યું છે જ્યાં તેઓ તારણો રજૂ કરી શક્યા હોત, નેટવર્ક બનાવી શક્યા હોત, સહયોગ સ્થાપિત કરી શક્યા હોત અને એકંદરે તેમની કારકિર્દીમાં આગળ વધી શક્યા હોત. સંશોધન દર્શાવે છે કે ઇમિગ્રેશન નીતિઓ સીધી આંતરરાષ્ટ્રીય જ્ઞાન પ્રવાહમાં ઘટાડો અને સહયોગી સંશોધન આઉટપુટ. પોસ્ટડોક્ટરલ હોદ્દાઓ વિલંબિત અથવા સંપૂર્ણપણે છોડી દેવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધન ટીમો ભેગા થઈ શકતી નથી કારણ કે મુખ્ય સભ્યો સમયસર મુસાફરી અધિકૃતતા મેળવી શકતા નથી. મેં આનો અનુભવ ત્યારે કર્યો જ્યારે હું આયર્લેન્ડમાં એક પ્રોજેક્ટ માટે કન્સોર્ટિયમ મીટિંગમાં હાજરી આપી શક્યો નહીં જેના પર હું ટીમ સભ્ય તરીકે કામ કરી રહ્યો હતો, તે સમયે જર્મનીમાં રહેતો હોવા છતાં, ફક્ત એટલા માટે કે મારા ઇજિપ્તીયન પાસપોર્ટ માટે વિઝાની જરૂર હતી જેની પ્રક્રિયામાં અપેક્ષા કરતાં વધુ સમય લાગ્યો. દરમિયાન, વૈજ્ઞાનિક સમુદાય વિવિધ દ્રષ્ટિકોણ અને પ્રતિભાની ઍક્સેસ ગુમાવે છે જે આબોહવા પરિવર્તનથી લઈને રોગચાળાની તૈયારી સુધીની વિશ્વવ્યાપી સમસ્યાઓના ઉકેલોને વેગ આપી શકે છે.
આ પ્રણાલીગત સમસ્યાને કપટી બનાવે છે તે માત્ર શાંતિથી કાર્ય કરતી નથી, પરંતુ તે એક શાંત અસર પણ બનાવે છે. ભંડોળની અછત અથવા પ્રયોગશાળા બંધ થવાથી વિપરીત, વિઝા અવરોધો મોટાભાગે એવા લોકો માટે અદ્રશ્ય હોય છે જેઓ તેનો અનુભવ કરતા નથી. પરંતુ તેમની અસર પણ પૂર્વાનુમાન છે: નાઇજીરીયાના સંશોધક ક્યારેય યુરોપમાં કોન્ફરન્સ માટે અરજી કરી શકતા નથી કારણ કે તેઓ અસ્વીકારની અપેક્ષા રાખે છે. એક તેજસ્વી પોસ્ટડોક્ટરલ ઉમેદવાર વિઝા અસ્વીકારનું જોખમ લેવાને બદલે પોતાના દેશની બહાર તકો માટે અરજી કરવાનું ટાળી શકે છે. આ નિર્ણયો પ્રણાલીગત અવરોધો માટે તર્કસંગત પ્રતિભાવો છે, છતાં તેઓ વિજ્ઞાન માટે ખોવાયેલી તકોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક ચર્ચામાં પહેલાથી જ ઓછા પ્રતિનિધિત્વ ધરાવતા પ્રદેશોના અવાજોને શાંત કરે છે.
વિઝા પ્રતિબંધો વાર્તાનો માત્ર એક ભાગ છે. જ્યારે વિઝા તકનીકી રીતે ઉપલબ્ધ હોય છે, ત્યારે પણ સંશોધકોને ગતિશીલતાને અવરોધતા વધારાના વ્યવહારુ અવરોધોનો સામનો કરવો પડે છે.
નાણાકીય બોજ એ એક એવો અવરોધ છે. વિઝા અરજી ફી, ઊંચા પ્રોસેસિંગ ચાર્જ અને મુસાફરી ખર્ચ ઝડપથી એકઠા થાય છે. મહત્વપૂર્ણ વાત એ છે કે, સંશોધકોને વિઝા માટે અરજી કરવા માટે ઘણીવાર બિન-રિફંડપાત્ર ફ્લાઇટ્સ અને રહેઠાણ બુક કરવાની જરૂર પડે છે, જેના કારણે તેમને મુસાફરી કરવાની પરવાનગી મળશે કે નહીં તે જાણતા પહેલા નોંધપાત્ર નાણાકીય સંસાધનો ખર્ચ કરવા પડે છે. ECR અથવા મર્યાદિત સંશોધન ભંડોળ ધરાવતા દેશોના લોકો માટે, આ ખર્ચ ખૂબ જ પ્રતિબંધિત હોઈ શકે છે. કેટલાક સંશોધકો મહિનાઓ સુધીના સ્ટાઇપેન્ડનો ખર્ચ કરો ફક્ત એક જ પરિષદમાં હાજરી આપવી અથવા સહયોગી સંસ્થાની મુલાકાત લેવી.
અનિશ્ચિતતા અને માનસિક તણાવ એ બીજો એક પરિમાણ છે, જે ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે. વિઝા માટે અરજી કરવાની ચિંતા, મંજૂરીની અનિશ્ચિતતા, અસ્વીકારનું જોખમ અને ફસાઈ જવાનો ભય ખૂબ જ ખરાબ અસર કરે છે. સંશોધકો આ પ્રક્રિયાનું વર્ણન આ રીતે કરે છે ભાવનાત્મક રીતે થકવી નાખનારું અને વ્યાવસાયિક રીતે અસ્થિર કરનારું.
જોકે, નવીન સંસ્થાઓ દર્શાવે છે કે અર્થપૂર્ણ ઉકેલો અસ્તિત્વમાં છે.
કેટલીક યુનિવર્સિટીઓમાં મજબૂત વિઝા સપોર્ટ ઓફિસો હોય છે, સમર્પિત સ્ટાફ હોય છે જે સંશોધકોને અરજીઓ અને વિઝા સંબંધિત ખર્ચ માટે કટોકટી ભંડોળ માટે માર્ગદર્શન આપે છે. કેટલીક યુનિવર્સિટીઓ સ્થાપના કરી છે સમર્પિત આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધક સહાયક કાર્યાલયો જે વિઝા અરજીઓનું સંચાલન કરે છે, કાનૂની માર્ગદર્શન પૂરું પાડે છે અને નેવિગેટ કરે છે અમલદારશાહી પ્રક્રિયાઓ. અન્ય લોકોએ પૂર્વ-ગોઠવેલા બનાવ્યા છે વિઝા પ્રાયોજક કાર્યક્રમો, પ્રક્રિયાને સુવ્યવસ્થિત કરવી મુલાકાતી સંશોધકો અને પોસ્ટડોક્ટરલ ફેલો માટે. વધતી જતી સંખ્યા ઓફર કટોકટી ભંડોળ ખાસ કરીને વિઝા-સંબંધિત ખર્ચ માટે નિયુક્ત, એ માન્યતા સાથે કે નાણાકીય અવરોધો વૈજ્ઞાનિક તક નક્કી ન કરે.
અન્ય ફક્ત ઓફર કરી શકે છે ન્યૂનતમ સપોર્ટ. ખરેખર, એ સ્વીકારવું મહત્વપૂર્ણ છે કે વ્યાપક વિઝા સપોર્ટ ઓફિસો સંસાધન-સઘન છે અને ઘણીવાર ગ્લોબલ સાઉથમાં ઓછા ભંડોળ ધરાવતી સંસ્થાઓની પહોંચની બહાર હોય છે. આ એક દ્વિ-સ્તરીય સિસ્ટમ બનાવે છે જ્યાં સંશોધકોની ગતિશીલતા વૈજ્ઞાનિક ગુણવત્તાને બદલે સંસ્થાકીય સંસાધનો પર આંશિક રીતે આધાર રાખે છે.
છતાં ખર્ચ-અસરકારક પગલાં અસ્તિત્વમાં છે. યુનિવર્સિટીઓ પ્રવાસી સંશોધકો માટે પ્રમાણિત, સ્પષ્ટ દસ્તાવેજીકરણ નમૂનાઓ સ્થાપિત કરી શકે છે, પીઅર-માર્ગદર્શન નેટવર્ક બનાવી શકે છે જ્યાં અનુભવી પ્રવાસીઓ જુનિયર સાથીદારોને માર્ગદર્શન આપે છે અને સંપૂર્ણ સ્ટાફવાળા કાર્યાલયની જરૂર વગર આંતરરાષ્ટ્રીય ગતિશીલતા પ્રશ્નો માટે સંપર્કનું એક બિંદુ નિયુક્ત કરી શકે છે.
કેટલાક દેશોએ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ પગલાં રજૂ કર્યા છે, ઉદાહરણ તરીકે ઝડપી પ્રક્રિયા સાથે સંશોધક-વિશિષ્ટ વિઝા શ્રેણીઓ દ્વારા. સંશોધકો માટે ફ્રાન્સનો 'પાસપોર્ટ ટેલેન્ટ' અને યુકેનો ગ્લોબલ ટેલેન્ટ વિઝા વૈજ્ઞાનિક ગતિશીલતા માટે સુવ્યવસ્થિત માર્ગો પ્રદાન કરે છે, જે દર્શાવે છે કે સંશોધન મહાસત્તાઓ વૈશ્વિક પ્રતિભાને આકર્ષવાના મૂલ્યને ઓળખે છે. રાષ્ટ્રો વચ્ચેના પારસ્પરિક કરારો પણ પરિભ્રમણને સરળ બનાવવામાં અસરકારક સાબિત થયા છે. ઉદાહરણ તરીકે, ખંડ-વ્યાપી પાસપોર્ટ માટે આફ્રિકન યુનિયનનો દબાણ આંતર-આફ્રિકન ગતિશીલતાને સરળ બનાવવાનો છે, જોકે અમલીકરણ અસમાન રહે છે (એજન્ડા 2063).
આ ઉદાહરણો ફક્ત સારી સુવિધાઓ જ નથી; પરંતુ શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ છે જે માન્યતા અને પુનરાવર્તનને પાત્ર છે. તે નક્કર હસ્તક્ષેપોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે ઍક્સેસને વિસ્તૃત કરે છે, અવરોધો ઘટાડે છે અને દર્શાવે છે કે સંસ્થાઓ અને નીતિ નિર્માતાઓ કાર્ય કરી શકે છે. આમ, પ્રશ્ન એ નથી કે ઉકેલો અસ્તિત્વમાં છે કે નહીં, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આપણી પાસે તેમને મોટા પાયે અમલમાં મૂકવાની સામૂહિક ઇચ્છાશક્તિ છે.
એ સ્વીકારવું જરૂરી છે કે સરકારોને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની કાયદેસર ચિંતાઓ છે અને તેમની સરહદો પાર કરતા વ્યક્તિઓની તપાસ કરવાની જવાબદારી છે. દસ્તાવેજીકરણ સંશોધકો અને રાજ્યોને સંડોવતા જાસૂસીના કેસોમાં સુરક્ષા સાથે ખુલ્લાપણું સંતુલિત કરવું જોઈએ. જોકે, જ્યારે સંશોધકો ભાગ્યે જ આ પ્રતિબંધિત નીતિઓના ચોક્કસ લક્ષ્યો હોય છે, ત્યારે તેઓ વારંવાર વ્યાપક ઇમિગ્રેશન કડક કાર્યવાહીના ક્રોસફાયરમાં ફસાઈ જાય છે. જ્યારે ચકાસણી પ્રક્રિયા એટલી બોજારૂપ બની જાય છે કે તે કાયદેસર વૈજ્ઞાનિક વિનિમયને દબાવી દે છે, ત્યારે વૈશ્વિક જનતાને નુકસાન થાય છે.
વિજ્ઞાન વિચારોના મુક્ત આદાનપ્રદાન, દ્રષ્ટિકોણની વિવિધતા અને પ્રતિભાના અમર્યાદિત પરિભ્રમણ પર ખીલે છે. છતાં વિઝા પ્રતિબંધો મૂળભૂત રીતે આ સિદ્ધાંતોનો વિરોધાભાસ કરે છે. તેઓ એક એવી દુનિયા બનાવે છે જ્યાં વૈજ્ઞાનિક તકો નક્કી થાય છે. યોગ્યતા કે ક્ષમતાથી નહીં, પણ પાસપોર્ટથી. તેઓ હાલની અસમાનતાઓને મજબૂત બનાવે છે અને સમૃદ્ધ દેશોમાં વૈજ્ઞાનિક ક્ષમતાને કેન્દ્રિત કરે છે જ્યાં વિઝા નીતિઓ અનુકૂળ હોય છે.
આ ફક્ત સમાનતાનો મુદ્દો નથી, જોકે તે એક વૈજ્ઞાનિક આવશ્યકતા છે. વિઝા પ્રતિબંધોને સંબોધવાની તાકીદ ક્યારેય એટલી મોટી નહોતી. આપણે જે સમસ્યાઓનો સામનો કરીએ છીએ તે વૈશ્વિક છે, અને તેમના ઉકેલો માટે વૈશ્વિક પ્રતિભાની જરૂર છે. વિદ્વાનોની ગતિશીલતામાં અવરોધો ઉભા કરવા અને જાળવવાથી ફક્ત વ્યક્તિગત સંશોધકોને મર્યાદિત નથી થતા, પરંતુ માનવતાના સૌથી મોટા પડકારો માટે આપણે જે સામૂહિક બુદ્ધિનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ તેને પણ અવરોધિત કરે છે.
વિઝા પ્રતિબંધોને સંબોધવા માટે બહુવિધ સ્તરે પગલાં લેવાની જરૂર છે. યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય સંશોધકોની ગતિશીલતા માટે સમર્થનને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ. આનો અર્થ એ છે કે વિઝા સપોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં રોકાણ કરવું, કટોકટી ભંડોળ પદ્ધતિઓ બનાવવી અને સંશોધકો-મૈત્રીપૂર્ણ વિઝા નીતિઓ માટે નીતિ નિર્માતાઓને હિમાયત કરવી. સંસ્થાઓએ શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓ પણ શેર કરવી જોઈએ, જે સમગ્ર વૈજ્ઞાનિક સમુદાયને લાભદાયી સમર્થન નેટવર્ક બનાવે છે.
નીતિ નિર્માતાઓએ એ સ્વીકારવું જોઈએ કે વિઝા પ્રતિબંધો રાષ્ટ્રીય હિતોને નુકસાન પહોંચાડે છે. પુરાવા દર્શાવે છે કે વિઝા અવરોધો દૂર કરવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને જ્ઞાન ટ્રાન્સફરમાં વધારો થાય છે, જે સંશોધન ઉત્પાદકતા પર સીધી અસર કરે છે. જ્યારે સાર્વત્રિક સંશોધક-વિશિષ્ટ વિઝાની હિમાયત કરવાથી અરજદારોની યોગ્ય રીતે ચકાસણી કરવાના વાસ્તવિક પડકારોને કારણે નિર્ણય લેનારાઓમાં મર્યાદિત ભૂખ પેદા થઈ છે, ત્યારે વૈજ્ઞાનિક સમુદાયે વૈશ્વિક જાહેર હિત તરીકે વિજ્ઞાનના સાચા મૂલ્યને સ્પષ્ટ કરવાનું ચાલુ રાખવું જોઈએ. માનવ અધિકાર પરિપ્રેક્ષ્ય, ISC ના અર્થઘટન સાથે સંરેખિત વિજ્ઞાનમાં ભાગ લેવાનો અને લાભ લેવાનો અધિકાર, આ હિમાયત માટે એક શક્તિશાળી માળખું પૂરું પાડે છે. વૈજ્ઞાનિકો માટે સુવ્યવસ્થિત વિઝા શ્રેણીઓ, ભાગીદાર રાષ્ટ્રો સાથે પારસ્પરિક કરારો અને પરિષદમાં હાજરી માટે ઝડપી પ્રક્રિયા એ વૈજ્ઞાનિક પ્રગતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગમાં રોકાણ છે.
છેલ્લે, મારું માનવું છે કે સંશોધકોએ પરિવર્તનની હિમાયત કરવી જોઈએ. તેઓ જે પડકારોનો સામનો કરે છે તેના વિશે ખુલ્લેઆમ વાત કરીને, મજબૂત સંસ્થાકીય સમર્થનની હિમાયત કરીને અને સાથીદારોને વિઝા પ્રક્રિયાઓમાં નેવિગેટ કરવામાં મદદ કરીને, સંશોધકો સાથે મળીને કામ કરી શકે છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે શૈક્ષણિક ગતિશીલતા એક વિશેષાધિકારને બદલે સહિયારી પ્રાથમિકતા રહે.
આપણી સામે પ્રશ્ન સ્પષ્ટ છે: શું આપણે વિઝા પ્રતિબંધોને અનિવાર્ય તરીકે સ્વીકારવાનું ચાલુ રાખીશું, કે પછી તેમને દૂર કરવા માટેના અવરોધો તરીકે ઓળખીશું? શું આપણે ભૂ-રાજકીય તણાવોને વૈશ્વિક વૈજ્ઞાનિક સમુદાયના વિભાજનને મંજૂરી આપીશું, કે પછી આપણે એવું કહીશું કે વિજ્ઞાન સરહદો પાર કરે છે? આ પ્રશ્નોના જવાબો આકાર લેશે ફક્ત વ્યક્તિગત સંશોધકોની કારકિર્દી જ નહીં પરંતુ માનવ જ્ઞાનનું ભવિષ્ય અને આપણી સામૂહિક ક્ષમતા પણ આગળના પડકારોનો સામનો કરવા માટે.
દ્વારા ફોટો વૈશ્વિક નિવાસ સૂચકાંક on અનસ્પ્લેશ
AI સહાયતા જાહેરાત: GPT નો ઉપયોગ પ્રૂફરીડિંગ, વ્યાકરણ સુધારણા અને ટેક્સ્ટની સ્પષ્ટતા સુધારવા માટે થતો હતો.
વિજ્ઞાનમાં સ્વતંત્રતા અને જવાબદારી પર સમકાલીન પરિપ્રેક્ષ્યો વિશે વધુ વાંચો 
આગામી પેઢીમાં રોકાણ વિશે વધુ વાંચો: નવી ISC-CAST પહેલ આંતરરાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક કાર્યક્રમોની ઍક્સેસને વિસ્તૃત કરે છે એશિયા-પેસિફિક શૈક્ષણિક માર્ગદર્શન કાર્યક્રમના ત્રીજા રાઉન્ડ માટે અરજીઓ ખુલી છે તેના વિશે વધુ વાંચો | છેલ્લી તારીખ: 28 એપ્રિલ બદલાતી દુનિયામાં વૈજ્ઞાનિક કારકિર્દી પર પુનર્વિચાર વિશે વધુ વાંચો 